Cultuur- en bouwhistorisch onderzoek

Cultuur- en bouwhistorisch onderzoek

Inzicht in het verhaal en de kernkwaliteiten

Een cultuur- of bouwhistorisch onderzoek verschaft duidelijkheid over de ontwikkelingsgeschiedenis, kenmerken en erfgoedwaarden van een gebouw of gebied. We ontrafelen de verbanden tussen de verschillende tijdslagen en schaalniveaus. En we laten zien welke onderdelen bepalend zijn voor de identiteit, kwaliteit en vitaliteit van het erfgoed. Aan elk onderdeel wordt gewoonlijk een hoge, gemiddelde of indifferente waarde toegekend. Als afwegingskader werkt dat vooral goed bij een restauratie of renovatie. Bij een herbestemming of gebiedsontwikkeling werkt het beter om (ook) de meest relevante kernkwaliteiten of ontwerpthema’s in beeld te brengen. Daarvoor hebben we de dienst ‘transformatiekader’ ontwikkeld.

van_Meijel_cultuurhistorie_dienst_waardestelling

vanmeijel_lijn_2013

 

Boerderij

  • De Weerterhof in Meerssen wordt verbouwd tot crematorium. In de verkennende ontwerpfase had architect Kurt Gouwy behoefte aan inzicht in de cultuurhistorische essentie van deze rijksmonumentale hoeve. De ingrediënten hiervoor waren voorhanden in een bouwhistorisch onderzoek, maar de veelheid aan feiten en waarden was onvoldoende geprioriteerd en geduid op een conceptueel niveau.
  • Eerst hebben we de belangrijkste kernkwaliteiten benoemd, en deze vervolgens thematisch geordend, analytisch getekend en puntsgewijs getypeerd. Aan bod komen onder andere: het stelsel, de domeinen, de oriëntatie, de ‘donut’, de twee-eenheid en de centrale as. Per thema zijn ook de kansen en bedreigingen voor de herbestemming aangestipt. Zo is het bouwhistorisch onderzoekkernachtig en ontwikkelingsgericht op begrip gebracht.
  • Quickscan voor [AIR] Architectuur en Research (november 2015).

 

Winkels

  • In Nagele staat het complex ‘Zuiderwinkels’ te verpieteren als gevolg van leegstand en achterstallig onderhoud. Welke aspecten van deze miniversie van de Rotterdamse Lijnbaan bieden kansen voor een opwaardering?
  • Eerst hebben we de plek, het grid, de opzet, de oriëntatie, het programma, de architectuur, het kleurgebruik en de openbare ruimte geanalyseerd. Daaruit kwam naar voren dat opknappen van de bebouwing alleen niet volstaat. Ook de sterk gewijzigde openbare ruimte vraagt aandacht. Daarom hebben we samen met de gemeente en eigenaren een ontwikkelstrategie bedacht: praktische voorstellen om meteen mee aan de slag te gaan, en een integrale visie voor de lange termijn.
  • Bouwhistorisch onderzoek en ontwikkelstrategie voor de gemeente Noordoostpolder (resp. januari en juni 2014, i.s.m. Teake Bouma).

 

Stationsgebouw

  • Station Tilburg wordt herontwikkeld om ruimte te geven aan nieuwe gebruikseisen en een tunnelverbinding met Tilburg Noord. Welke kernkwaliteiten van dit toonbeeld van stationsarchitectuur moeten bij deze ontwerpopgave in acht worden genomen?
  • De ontvangst- en wachtruimten, de verbindende vloer, de expressieve overkapping en de vrijstaande toren zijn in balans met elkaar ontworpen. De ‘zwevende’, verbindende en dynamische overkapping is het dominante te behouden motief. Voor de overige onderdelen zijn vooral de sprekende contrasten, het spel van deel en geheel, de plasticiteit van de bouwmassa, de esthetica van de constructie en de doorzichten van belang.
  • Waardestellende quickscan voor de gemeente Tilburg (oktober 2010, i.s.m. Teake Bouma). Uitgebreide waardestellingen zijn in opdracht van NS/ProRail gemaakt voor de stations Almere (2012), Amersfoort (2013) en Leiden (2014). Klik op de plaatsnamen voor de volledige rapporten.

 

Woonwijken

  • Het erfgoed in de naoorlogse wijken staat onder toenemende druk van stedelijke vernieuwing. Daarom bestaat behoefte aan een karakteriserend overzicht van de wijken uit de periode 1940-1965. Dat overzicht dient als afwegingskader en inspiratiebron bij ingrepen.
  • Vanwege de bijzondere ontwerpkwaliteiten van de Bredase woonwijken hebben we daar vooral de stedenbouwkundige composities van ensembles, stempels en buurten in kaart gebracht en met elkaar vergeleken. Het resultaat is een helder overzicht van de  ontwerphandschriften per wijk. Bij de woonwijken in Doetinchem zijn we daarentegen vooral op zoek gegaan naar verklaringen voor de knelpunten in het stedelijk weefsel. Het resultaat is een kaartbeeld van onafgemaakte aanzetten die toont waar wijken losgeraakt zijn van de stad. Een bijzondere ontdekking in Doetinchem was de ongekend ruime maat van de bouwblokken, die daardoor veel ontwikkelpotentie hebben.
  • Wijkanalyses voor o.a. de gemeenten Breda, Doetinchem, Eindhoven, Helmond, Nijmegen, Oss, Tilburg en Venlo (deels i.s.m. Teake Bouma).

 

Dorp

  • In Uddel bestaat acuut behoefte aan een groot aantal nieuwe woningen. In het streven naar ‘dorpseigen uitbreiden’ vormt cultuurhistorie een belangrijke inspiratiebron. Welke plekken komen in aanmerking en welke gebiedsspecifieke waarden zijn dan leidend?
  • Het dorp, het kampenlandschap, de heideontginning, het Kroondomein en de toeristische locaties hebben alle een eigen sfeer en verschijningsvorm. In hun onderlinge samenhang vertellen ze het typische verhaal van Uddel. Per thema cq. deelgebied is in analysetekeningen gevisualiseerd wat de belangrijkste structurele en ruimtelijke karakteristieken zijn. Zij vormen waardevolle bouwstenen voor de ruimtelijke dorpsvisie, het welstandsbeleid en het bestemmingsplan.
  • Dorpsanalyses voor diverse plaatsen in de gemeente Apeldoorn (2009-2010, i.s.m. Els Bet en Heide Hinterthür).

 

Industrieterrein

  • Na het vertrek van Philips kwam Strijp S beschikbaar voor binnenstedelijke herontwikkeling. De beschermde onderdelen worden gekoesterd maar vertellen niet het complete verhaal. Waarin schuilt het contextuele belang van het terrein als geheel?
  • Tegen de achtergrond van de stadsontwikkeling, de expansie van Philips, de typologische en bouwtechnische vernieuwing in de industriële architectuur en de logistieke verbanden in het bedrijfsproces duiden we o.a. de ruimtelijke relatie tussen Strijp S en de stad; het structurele weefsel van de (verdwenen) spoorlijnen, fabrieksstraten en bovengrondse leidingen; de functionele zonering van de evenwijdig lopende fabrieksgebouwen en de ontwikkeling van een architectonische huisstijl ter versterking van het bedrijfsimago.
  • Gebiedsanalyse voor de gemeente Eindhoven, als onderdeel van een bouwhistorisch onderzoek door Jan van der Hoeve (september 2008).